Farsça Ön Ekler
bî-, nâ-, der-, hem-, pür-: olumsuzluk, birliktelik, doluluk
Farsçadan Osmanlıcaya geçmiş ön ekler kelimelerin başına eklenerek anlam değiştirirler. Günümüz Türkçesinde de yaşayan pek çok kelime bu eklerle türemiştir.
1. Bî- (بى) — Olumsuzluk / -sız/-siz
Bî- eki, Türkçedeki '-sız/-siz' ekine karşılık gelir; 'yoksun, sahip olmayan' anlamı katar.
Tarafsız / yansız
bīṭaraf
Günahsız / masum
bīgünāh
Çaresiz
bīçāre
Anlamsız / boş
bīmaʿnā
Acımasız / insafsız
bīinṣāf
2. Nâ- (ناى) — Olumsuzluk / -sız veya 'olmaması gereken'
Nâ- eki de olumsuzluk bildirir; ancak 'hak etmeyen, uygun olmayan, yetersiz' gibi daha güçlü bir anlam taşır.
Hak etmeyen / haksız
nāḥaḳ
Hoş olmayan / çirkin
nāḫoş
Tamamlanmamış / eksik
nātamām
Çaresiz (nâçâr)
nāçār
3. Der- (در) — İçinde / -da/-de
Der- eki 'içinde, içinde bulunma' anlamı taşır.
Anında / hemen
derhāl
Kenarda / kenarda bulunan
dernār
4. Hem- (هم) — Birlikte / Aynı, -daş/-deş
Hem- eki 'birlikte, aynı, ortak' anlamı taşır; Türkçedeki '-daş/-deş' ekine benzer.
Aynı fikirde olan / fikirdaş
hemfikir
Yol arkadaşı
hemrāh
Aynı şehirden / şehirli
hemşehrī
Aynı cinsten / cinsdeş
hemcins
Aynı fikir / hem-fikir
hem-fikr
5. Pür- (پر) — Çok fazla / -lı/-li
Pür- eki 'çok dolu, aşırı derecede' anlamı taşır; '-lı/-li' ekinin güçlendirilmiş halidir.
Çok heyecanlı
pürheyecān
Çok hiddetli / öfkeli
pürġaḍab
Çok kusurlu
pürteḳṣīr
Çok hevesli
pürşevḳ
Çok nurlu / ışıkla dolu
pürnūr
Not: Bî- ve nâ- zıt değil, tamamlayıcıdır: bîçare (çaresi hiç yok), nâçare (çaresiz kalmış durumda). Hem- eki günümüz Türkçesinde hemşire, hemşehri, hemfikir gibi kelimelerde yaşar. Pür- eki ise pür dikkat, pür heyecan gibi kullanımlarda sürer.
1'Bî-' ve 'nâ-' ön eklerinin ortak anlamı nedir?
2'Hemfikir' kelimesindeki 'hem-' ön eki ne anlam katar?
3'Pür-' ön eki hangi anlama gelir?
Tamamlamak için tüm soruları yanıtla