Hâl Ekleri ve İleri İmlâ Kuralları
Hal ekleri, birleşik yazım ve harf uyumu
10. Hal eki gelince okutucu 'ye' düşer
Tamlama ve mülkiyet ifade eden her türlü '-ı/-i' ve '-sı/-si' eklerindeki okutucu 'ye' harfleri, kelimenin bu eki takiben bir hal eki alması halinde düşer.
Ye düşmesi: Baş → Başı → hal eki aldığında
Başı
başı
okutucu 'ye' var
Başına
başına
hal eki → ye düştü
Başını
başını
hal eki → ye düştü
Başında
başında
hal eki → ye düştü
Başından
başından
hal eki → ye düştü
Dede / Dedesi → hal eki aldığında
Dedesi
dedesi
Dedesine
dedesine
ye düştü
Dedesini
dedesini
ye düştü
Dedesinde
dedesinde
ye düştü
Not: Bir kelime '-dır/-dir' eki aldığında, bu bir hal eki olmadığından okutucu 'ye' düşmez. Başıdır → باشيدر, Suyudur → صويودر
'-ile, -idi, -ise, -imiş' — birleşik yazımda tek ye yeterli
'-ile, -idi, -ise, -imiş' gibi elifleri düşerek kendinden önce gelen ve 'ye' okutucusu ile biten bir kelimeye bitişik yazılabilen birleşik kelimelerde tek okutucu 'ye' harfi yeterlidir.
Örnekler
Başıyla
başıyla
Bilgiyle
bilgiyle
Birisiydi
birisiydi
Doğruysa
doğruysa
Eviymiş
eviymiş
Kuşuydu
kuşuydu
11. Nidâlar ve ses taklidlerinde elif
İçinde 'a' sesi bulunan nidâlarla (ünlem) ve ses taklitlerinde 'elif' okutucusu kullanılır.
Nidâlar
Ha
hā
Ay
āy
Ya
yā
Hay
hāy
12. Birleşmeyen harflerden sonra okutucu
Kendinden sonraki harflere birleşmeyen harflerden (elif, vav, re, ze, je, dal, zel) sonra bazı hallerde okutucu harf kullanılır. Bu durumda harfin içinde bulunduğu heceye bakılır: açık hece ise okutucu kullanılır, kapalı hece ise kullanılmaz.
Açık hece → okutucu VAR
Sözü
sözü
açık hece, ye var
Sözüm
sözüm
kapalı hece, ye yok
Sözümü
sözümü
açık hece, ye var
Evimiz
evimiz
Ağaçlarımı
ağaçlarımı
13. Kalın-ince harf uyumu
Kalın ve ince harfler, kelime içinde kendilerinden önce ve sonraki seslilerin uyumuna göre kullanılırlar.
Kalın / İnce çifti
Kor / Kör
ḳor / kör
kalın o → ق, ince ö → ك
Top / Tüp
ṭop / tüp
kalın o → ط, ince ü → ت
Dış / Diş
ṭış / diş
kalın ı → ط, ince i → د
Sırt / Sert
ṣırt / sert
kalın ı → ص
Ağrı / Eğri
āğrı / eğri
kalın → ağ, ince → eğ
Sorgu / Sürgü
ṣorgu / sürgü
Not: Bu kural Osmanlıca öğreniminde en temel prensiplerden biridir: bir kelimenin kalın mı ince mi sesli içerdiğini belirleyerek doğru harfi seçebilirsiniz.
1Yönelme hali eki '-a/-e' hangi harfle yazılır?
2Bulunma hali eki '-da/-de' Osmanlıcada hangi harflerle yazılır?
3Çıkma hali eki '-dan/-den' nasıl yazılır?
Tamamlamak için tüm soruları yanıtla